بازرگانی در ترکیه

روابط اقتصادی دو كشور به دلیل همسایگی، عضویت هر دو كشور در سازمان همكاری‌های منطقه‌ای اكو و همچنین سازمان دی‌8 می‌تواند بسیار فراتر از حال حاضر شود. رهبران دو كشور هدف خود را توسعه روابط اقتصادی به 30 میلیارد دلار در سال قرار داده‌اند.
مهمترین وجه روابط استراتژیك ایران و تركیه، ثبات در حوزه انرژی است كه بنیان آن در دوره مرحوم اربكان گذاشته شد كه بر مبنای آن خطوط لوله نفت و گاز از ایران به تركیه احداث گردید.
جمهوری اسلامی ایران هم اكنون یكی از مهمترین تامین‌كنندگان گاز طبیعی و نیز نفت خام تركیه است، هر چند میزان خرید نفت خام تركیه از ایران با وضع تحریم‌های ناعادلانه و یك جانبه آمریكا علیه ایران كاهش یافته است.
از سال 2002 در روابط اقتصادی بین ایران و تركیه ظرفیت‌های زیادی برای همكاری بیشتری ایجاد شد. تركیه تنها كشوری در بین همسایگان كشورمان است كه ایران با آن كشور قرارداد تجارت ترجیحی به امضا رسانده است.
بیست و هفتمین اجلاس کمیسیون مشترک اقتصادی ایران و ترکیه با حضور رئیس جمهور هر دو کشور در شهریور 1398 در ترکیه برگزار گردید.

ارزش تجارت کالایی ایران با کشور ترکیه در فصل نخست سال 2020 حدود 645 میلیون دلار بوده که نسبت به فصل نخست سال 2019 ،کاهش حدود 70 درصدی را تجربه کرده است. از این میزان تجارت، حدود 270 میلیون دلار مربوط به صادرات ایران به ترکیه و حدود 376 میلیون دلار مربوط به واردات ایران از ترکیه بوده که هر دو نسبت به مدت مشابه سال قبل خود کاهش داشته‌اند. تراز تجاری ایران و ترکیه در فصل نخست سال 2020 به شدت کاهش یافته که علت اصلی آن کاهش 99 درصدی صادرات کالاهای ذیل فصل 27 ( کالاهای نفتی ایران به کشور ترکیه بوده است. )
ترکیه پس از چین و امارات بزرگترین صادرکننده کالا به ایران است و در سال‌های اخیر کشور ما توانسته صادرات کالاهای بسیاری را به ترکیه افزایش دهد. ترکیه را می‌توان بازار هدفی سودآور برای ایران دانست. اخذ تخفیف‌های گمرکی کشور ترکیه یکی از دلایل رشد و افزایش صادرات به این کشور است که بخش مهم این تخفیف‌ها در زمینه محصولات کشاورزی بوده است. همچنین نفت و گاز مهمترین کالاهای صادراتی به ترکیه هستند و میزان صادرات محصولات کشاورزی به این کشور نیز در وضعیت مطلوبی قرار دارد. محصولات پتروشیمی، پلیمری، سیمان، پسته، خرما، کشمش، هندوانه و آبمیوه، مواد غذایی، گاز طبیعی مایع شده، آلومینیوم به صورت کارنشده و محصولات نیمه تمام از آهن یا فولاد عمده کالا‌های صادراتی پرسود به ترکیه است.

لیست کالاهای صادراتی به ترکیه از ایران

بررسی و مشاهده لیست کالاهای صادراتی ایران به ترکیه نشان می‌دهد که برخی از اقلام خاص به صورت میانگین و در اکثر سال‌ها در میان آن دیده می‌شود. مهم‌ترین این اقلام را می‌توان نفت و سوخت‌های فسیلی دانست. با این حال، اقلام مهم دیگری نیز در میان آنها وجود دارد. لیست زیر برگرفته از داده‌های سازمان تجارت جهانی بوده که مهم‌ترین اقلام صادراتی ایران به ترکیه را به ترتیب و به ارزش دلاری نشان می‌دهد:
نفت، سوخت‌های فسیلی، آلومینیوم، آهن و فولاد، انواع نخ، شیشه و محصولات شیشه‌ای، فلزی روی، انواع کود، مس، مواد شیمیایی آلی، محصولات پلاستیکی
آمارهای فوق بیشتر براساس داده‌های جهانی است. این در حالی است که بررسی آمارهای گمرک جمهوری اسلامی ایران نیز داده‌های جالبی از آمار صادرات به ترکیه می‌دهد. ایران چهار گمرک مهم در مرز با ترکیه دارد که شامل گمرک بازرگان، گمرک خوی، گمرک سرو و گمرک رازی است. تجار و صادرکنندگان می‌توانند از طریق یکی از این گمرکات که همگی در استان آذربایجان غربی قرار دارند، با ترکیه داد و ستد داشته باشند. اما آمارهای گمرک جمهوری اسلامی ایران نشان می‌دهد که در سال‌های 97 و 98 مهم‌ترین اقلام صادراتی به ترکیه از ایران به قرار زیر بوده است:
خرما، لوله و پروفیل، انگور، سیب‌زمینی، کیوی، گل‌کلم، هندوانه و سایر محصولات، پلی اتیلن و پلی استیرن، اوره، انواع سنگ‌های ساختمانی، انواع محصولات خوراکی و فرآورده‌های کشاورزی، لوازم خانگی و آشپزخانه، ورقه‌های آهنی و آلومینیومی، ظروف ششه‌ای
علاوه بر محصولات فوق، کالاهای مختلف دیگری نیز از طرف تجار و بازرگانان کشورمان به ترکیه صادر می‌شود. بیشترین میزان کالاها در سال 98 به ترتیب از گمرکات تبریز، زنجان، منطقه ویژه پتروشیمی بندر امام خمینی، اراک، بندر امام خمینی، بازرگان و سایر گمرکات دیگر صورت گرفته است.

لیست کالاهای وارداتی از ترکیه به ایران

ده قلم عمده وارداتی ایران از ترکیه سهمی بالغ بر 42 درصد از ارزش واردات ایران از این کشور را به خود اختصاص داده اند که این سهم نسبت به مدت مشابه سال قبل کاهش یافته است. این اقلام به ترتیب ارزش در فصل نخست 2020 عبارتند از:

  • دیگهای بخار آب گرم، ماشین آلات و وسایل مکانیکی، اجزا و قطعات آن
  • الیاف سنتتیک غیر یکسره
  • مواد و مصنوعات پلاستیکی
  • توتون و تنباکو
  • ماشین آلات و تجهیزات برقی، اجزا و قطعات آن
  • کاغذ و مقوا، اشیای ساخته شده از خمیر کاغذ و مقوا
  • چوب، به صورت طبیعی و یا ضایعات آن
  • وسایل نقلیه غیر از نواقل روی خط آهن یا تراموای، و اجزا و قطعات آن
  • کاکائو و فرآورده های آن
  • روغن های اسانسی و شبه رزین ها، محصولات عطرسازی یا پاکیزگی

کاهش میزان ارزش صادرات اقلام نفتی ایران به ترکیه یکی از عوامل مهم افت حجم صادرات کالایی ایران به ترکیه و منفی شدن تراز تجاری ایران با ترکیه طی فصل نخست 2020 بوده است. تنوع اقلام صادراتی ترکیه به ایران بیش از تنوع اقلام صادراتی ایران به ترکیه است. صادرات ترکیه برخلاف ایران از کالاهای باارزش افزوده بالاتر و حتی کالاهای سرمایه ای تشکیل شده است.